Amerika Birleşik Devletleri’nde Mükellef Haklarının Gelişimi,

İngiltere’de Magna Carta ile kralın vergilendirme yetkisinin sınırlandırılmasıyla başlayan süreç, Amerika ve Fransa’daki demokratikleşme ve aydınlanma hareketlerine dayanan anayasal gelişmelere de kaynaklık etmiştir. Temelinde vergilendirme yetkisinin sınırlandırılması yatan Amerikan bağımsızlık savaşına giden süreç, özellikle İngiliz hükümetinin sömürgelerine yeni vergiler koyması sonucunda 1773 yılında Boston Çay Partisi isyanı ile başlamıştır”. Bağımsızlık savaşının anayasal uzantısı olan Virginia Haklar Bildirgesi 1776’da kabul edilmiş olup, eşit özgürlük ve vazgeçilmez haklar ilkelerine dayanmıştır. Bildirge’nin 6. maddesinde mülkiyet hakkının korunması güvence altına alınmış ve vergilemede kanunilik ilkesi kabul edilmiştir”. “Temsilsiz vergi olmaz” ilkesine dayanan bu girişimler, İngiltere’nin koloniler üzerinde vergilendirme yetkisini kaldıran bir sonuç doğurmuştur. Daha sonraki süreçte ise koloniler, bağımsızlıklarını ilan ederek Amerika Birleşik Devletlerini kurmuşlardır”. Hukuk devletini güvence altına almak amacıyla başlayan anayasacılık anlayışının bir yansıması olan Virginia Haklar Bildirgesi 1789 yılında Amerikan bağımsızlık hareketinin anayasal hale gelmesini sağlayarak dünyada anayasa geleneğini başlatmıştır”.
Vergilendirme yetkisi konusundaki gelişmeler İngiltere’de vergilendirme yetkisinin sınırlandırılmasına yönelmekle birlikte, Amerika’da bağımsızlığın ve vergilendirme yetkisinin kazanılmasına ilişkin olmuştur.Esasında Amerika Birleşik Devletleri’nin kurulmasından önce, hatta kurulmasına yol açan vergilendirme sürecindeki hak arayışları bize mükellef haklarının ve korunmasının ne kadar önemli olduğunu gösteren tarihsel bir olaydır”.

Amerika Birleşik Devletleri'nde Mükellef Haklarının Gelişimi

Amerika Birleşik Devletleri’nde Mükellef Haklarının Gelişimi


Yakın dönemde ABD’de mükellef haklarının gelişimi diğer ülkelerdeki sürece paralellik taşımaktadır. Ancak diğer birçok ülkeden farklı olarak ABD’de mükellef haklarının düzenlenmesi kanun ile yapılmıştır. Kanun koyucu vergi yapısındaki değişiklikleri ve yenilenen vergi uygulamalarını halka açıklamakta zorluk çektiği için, bunların yanında mükellef haklarını düzenlemeyi de tercih etmiştir. Politikacılar için halkın desteğini kazanma adına mükellef haklarını açıklama şeklinde yapılan yenilikler önemli olmuştur?

ABD Kongresi

Mükellef Hakları Bildirgesi’ni (Taxpayer Bill of Rights -TABOR) 1988’de onaylamıştır. Bu Kanun’un amacı IRS (Internal Revenue Service — İç Gelir İdaresi)’nin yetkilerini kötüye kullanmasını önlemeye yönelik düzenlemeler yapmaktır. Bu bildirge hazırlanırken özellikle bilgi alma, yardım ve denetimler gibi konularda düzenleme yapılmasına özen gösterilmiştir. 1996 yılına gelindiğinde, Mükellef Hakları Bildirgesi 2 (Taxpayer Bill of Rights 2) oluşturulmuştur. Bu kanun ile mükelleflerin korunmasına yönelik düzenlemelerin artırılması amaçlanmıştır. Bu bildirgenin getirdiği en önemli yeniliklerden biri; vergi ombudsmanını kaldırarak “Mükellefin Avukatı İdaresi”ni kurmak olmuştur. Mükellef Hakları Bildirgesi 3 (Taxpayer Bill of Rights 3), önceki düzenlemeden sadece iki yıl sonra 1998 yılında yapılmakla birlikte, IRS ve vergi sisteminin işleyişine yönelik birçok değişiklik içermektedir. Bildirgeyle geniş bir yetkiye sahip olan IRS Gözetim Kurulu (IRS Oversight Board) kurulmuştur. Bunun dışında uzlaşma, kazandıkça öde sistemi (Pay As You Earn —PAYE), elektronik dosyalamayı teşvik amaçlı düzenlemeler yapılmıştır”.
Sekiz ana başlık altında düzenlenen Mükellef Hakları Bildirgesi statik olmamış ve ABD gelir mevzuatındaki değişimler, IRS’in modernizasyonu kapsamındaki değişiklikler ve güncel gelişmelere paralel olarak değişim göstermiştir. Nitekim 2000, 2005 ve 2012 yıllarında sekiz maddelik bu metinde çeşitli değişiklikler yapılmıştır”. Nihayetinde Haziran 2014”te daha kapsamlı bir değişiklik yapılarak Bildirge Amerikan Anayasası’nın ilk bölümünde yer alan Haklar Yasası (Bill of Rights)’na paralel ve benzer şekilde 10 maddelik “Mükellef Hakları Yasası (The Taxpayer Bill of Rights)”na dönüşmüştür “.
 
Ömer Çaha, “İdeoloji ile Hukuk Arasında Devlet”, Doğu-Batı Düşünce Dergisi, Yıl 4, S.13, Kasım Aralık 2000, Ocak 2001, s.111. Bu bildirgenin on maddesi 1791 yılında ABD Anaya- Amerika Birleşik Devletleri’nde Mükellef Haklarının Gelişimi
sası’nda yapılan değişiklikle anayasanın başına konularak temel haklar listesi anayasallaş-
tırılmıştır.
2 Bakar, a.git., 5.51.

  1. Abe Greenbaum, “United States Taxpayer Bills of Rights 1, 2 and 3; A Path to the Future or Old

Whine in New Bottles?”, Taxpayers’ Rights: An International Perspective, Ed. Duncan Bent-
ley, Hyde Park Press, Adelaide, 1998, s.347.
3 Greenbaum, a.g.m., ss.356-360,
78 Bkz. HMRC, “Your Charter”, httos/Www.gov.uk/government/publications/your-charter (06.01.2015).
7 Burg, a.g.e., 5.249; Çağan, a.g.6., ss.22-23.
78 “Hiç kimse kendilerinin ya da seçilmiş bulunan temsilcilerinin rızaları olmaksızın vergiye tabi
tutulamaz ya da kamusal kullanım için mülkünden yoksun bırakılamaz ve aynı biçimde kamu-
e 243 için onay vermemiş bulunduğu herhangi bir yasa ile bağlı değildir; Gemalmaz,
7 Aktan, Dileyici ve Saraç, a.g.e., 5.265.
Kaynak: MÜKELLEF HAKLARI Türkiye Perspektifi ve Geliştirilmesi