Türkiye’de Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık) nedir?
 
Anayasamızın 74. maddesinde yer alan Anayasal bir kurumdur. Bu kurum 6328 sayılı Kanunun 5. Maddesi gereğince kurulmuştur. Kurum Anayasamız tarafından, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlendirilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, hukukun üstünlüğünün sağlanması, iyi yönetim ilkelerinin yerleştirilmesi ve halka karşı sorumluluk anlayışı içinde ve hakkaniyet temelinde, Türkiye Büyük Millet Meclisine bağlı bir denetim mekanizması olarak 2013 yılından itibaren faaliyetlerini sürdürmekte, halkın avukatlığını yapmakta ve aldığı kararlar ile idareye yol göstermektedir.
 
Kamu Denetçiliği Kurumu neden kurulmuştur?
 
Kamu Denetçiliği Kurumu, gerçek ve tüzel kişilerin idarenin işleyişi ile ilgili şikâyetlerini, Türkiye Cumhuriyeti’nin Anayasada belirtilen nitelikleri çerçevesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygı, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmak üzere oluşturulmuştur.
 
Ombudsmanın diğer kurumlara göre, işlevselliği ve yetkileri ne ölçüdedir?
 
Ombudsman, yasama ve yürütme organlarından bağımsız olarak çalışmaktadır, tarafsızdır, halk tarafından kolayca bulunabilen ve ulaşılabilen bir kurumdur. Ombudsmanların her türlü dosyaya ulaşabilme, yöneticileri çağırabilme, gerektiğinde birimleri denetleyebilme yetkileri bulunmaktadır.
Diğer yandan ombudsman, yönetimin aldığı kararları, işlemleri kaldıramaz, değiştiremez; yönetimin yerine geçerek işlem ve eylem yapamaz. Sadece, araştırma, eleştirme ve düzeltici önlemler önerme ve bulgularını kamuoyuna duyurma yetkisine sahiptir. Ombudsman hukuk devletinde idari yargının yerini alabilecek bir kurum olarak değil ona destek olacak, onun dava yükünü azaltacak ve daha iyi çalışmasına yardımcı olacak bir kurum olarak düşünülmelidir. İdarenin eylem ve işlemlerinden dolayı ortaya çıkan şikâyetlerde artış, yargı hizmetlerinin masraflı, biçimsel ve zaman alıcı özelliği vatandaşların mağdur olmasına neden olmaktadır. Vatandaşların mağdur olmaması, idare ve yargı üzerindeki yükün azaltılması, idarenin yapacağı işlemlerde daha titiz ve özverili davranması, idare çalışanlarının keyfi kararlar almasının önüne geçilmesi için ombudsmana ihtiyaç vardır. Ombudsmanın kararlarının yaptırımı yoktur. Kararları daha çok tavsiye niteliğindedir. Kuruma yönelik en büyük eleştiri de budur.
Ombudsmanın başarısı, iyi örgütlenmesine, yasama organının ve hükümetin, ombudsmanın önerilerine gerekli ilgiyi göstererek,  diğer kurumlar karşısında da saygınlığı bundan önemli ölçüde etkilenecektir. Ayrıca parlamento ve siyasi unsurlar da halk ve medya desteğini arkasına almış olan bu kurumu rahat bırakacak ve kararlarını hür ve etki altında kalmadan verebilmesine olanak tanıyacaklardır.
 
Ülkemizde  ombudsman  benzeri görev yapan başka kurumlar var mıdır?
 
Türkiye’de Kamu Denetçiliği Kurumu’na benzetilen bazı kurul ve komisyonlar bulunmaktadır. Bu kurumlar tam olarak değil ama bazı yönleri ile Ombudsman Kurumu’na benzetilmektedir. Hatta Türkiye’de işleyişi yönünden Kamu Denetçiliği Kurumu’na benzer kurumların varlığından dolayı bu kurumun gerekliliği üzerine birçok tartışma yapılmıştır. Bu kurumlar;
Danıştay, Sayıştay, Devlet Denetleme Kurumu (DDK), Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Dilekçe Komisyonu ve TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu’dur. Ekonomik ve Sosyal Konsey, Kamu Görevlileri Etik Kurulu, Tüketici Koruma Dernekleri ve gazetelerdeki okur köşelerini de bu kurumlar arasında göstermek mümkündür. 
 
Bu kurumların işlevleri, Ombudsman kurumu ile benzerlikleri ve/veya farklılıkları nelerdir?
 
Yukarıda sayılan kurumların idari yapısı ile görev ve yetkilerine bakıldığında, klasik ombudsman kurumunda olması istenilen bazı özelliklerin bunlarda yer almadığı görülecektir.
Öncelikle bu kurumlar, Danıştay haricinde, bağımsız değildirler ve bağlı oldukları merciden aldıkları talimat üzerine harekete geçtiklerinden vatandaşların şahsen başvurusu mümkün değildir. Yapmış oldukları teklifleri bağlı oldukları birime sunmak suretiyle, ombudsmanın elinde bulunan rahat ve özgür rapor düzenleyebilme ve teklifte bulunabilme konularında da aralarında farklılaşma söz konusu olmaktadır.
Bir yüksek mahkeme olan Danıştay, ombudsman gibi bağımsız olmakla birlikte, bazı durumlar haricinde şahsi müracaatı kabul etmemekte ve yürütmenin kararlarını ya iptal ya da uygun görmektedir.  Oysa ombudsmanın yürütmenin faaliyetlerini yargı gibi hukukilik açısından denetlemesinin yanında anılan kararların yerindelik yönünden de denetimini yapma yetkisi bulunmaktadır.